Liczy się jedynie droga. To ona trwa, a nie cel, który jest złudzeniem wędrownika. – Exupery, "Twierdza"
poniedziałek, 5 stycznia 2009
Hamas, Fatah, palestyński miraż i wojna.
Wystarczy kilka godzin, by świecka epoka Gazy minęła bez śladu … dziś kończy się herezja. Dzisiaj walka toczy się między Islamem a niewiernymi i zakończy się zwycięstwem wiary. [Po swoim zwycięstwie] Hamas otworzy ramiona dla [członków] sił bezpieczeństwa, aby powrócili do wiary, gdyż Islam jest szczodry dla niewiernych [którzy się nawrócą]. My dzierżymy prawdę, a oni [reprezentują] fałsz…. jakże byśmy mogli nie walczyć przeciwko tym, którzy zbezczeszczają świętość Allacha, zabijają kleryków i wyprzedają palestyńską sprawę, tym, co bluźnili w domach modlitwy, palili meczety, egzemplarze Koranu i pomoce edukacyjne [do nauczania Islamu], a także zabijali bojowników islamskich? Będziemy prowadzić dialog z tymi [ludźmi] tylko przez celowniki naszej broni” - Kto to powiedział, kiedy i o kim?
Słowa te padły w trakcie zbrojnego przejmowania kontroli nad strefą Gazy, w czerwcu 2007 roku. Wypowiedział je zabity ostatnio w ataku izraelskim na Gazę szejk Nizer Rayan, który często – także w polskiej prasie - bywał opisywany jako “profesor prawa islamskiego” i “uczony”. Niewiernymi, którym obiecywał dialog za pomocą celowników, byli Palestyńczycy z Fatah, a raczej ogólnie, Palestyńczycy opowiadający się za świeckim państwem.
Przemoc wobec Palestyńczyków jest głęboko wpisana w historię Hamasu. Po swoim uformowaniu w 1987 jako zbrojne ramię zdelegalizowanego później stowarzyszenia al-Mudżammat ul-Islami Hamas zajmował się głównie zwalczaniem bardziej pokojowo nastawionych Palestyńczyków, których uznał za przeszkodę w przyszłym dżihadzie przeciwko Izraelowi. Od pobić do tortur i morderstw, rozmaite źródła podają rozmaite szacunki, ale najczęściej powtarza się, że w czasie pierwszej intifady zamachowcy z Hamasu zabili co najmniej kilkudziesięciu Palestyńczyków. Proklamując prymat szariatu nad prawem cywilnym Hamas stosuje chłostę, a czasem zabójstwo za zdradę (także małżeńską), pijaństwo, narkotyki, a także “niemoralne prowadzenie się”. Torturuje nie tylko wrogów, ale i swoich, niewystarczająco posłusznych. Mosab Hassan Yousef, syn jednego z prominentnych liderów Hamasu szejka Hassan Yousef, nie tylko, że tą informację potwierdza, ale twierdzi też, że na własne oczy widział, jak liderzy Hamasu osobiście torturowali członków tej organizacji.
Hamas przejął kontrolę nad Gazą za pomocą około 10 tysięcy bojówkarzy, w tym około 6 tysięcy policjantów z uformowanych przez rząd Hamasu Policyjnych Sił Wykonawczych oraz około 4 tysięcy uzbrojonych członków Brygad Izz al-Din al-Qassam. Siły Hamasu były dobrze wytrenowane w toku niemal dwuletnich szkoleń, zorganizowane w quasi-militarne formacje i znakomicie wyposażone w broń, w tym karabiny snajperskie, wyposażenie noktowizyjne, granatniki, moździerze, środki komunikacji i niezliczoną ilość amunicji. Po drugiej stronie Fatah, lojaliści Abbasa i tamtejsze narodowe siły bezpieczeństwa liczyły razem 60 tysięcy ludzi, ale większość z nich nigdy nie przeszła wojskowego treningu, byli słabo uzbrojeni, głównie w lekką broń i mieli tylko nieznaczne zapasy amunicji. Praktycznie można tą sytuację opisać jako wystąpienie jednostek elitarnych przeciwko cywilom. Dzięki fatwom, edyktom religijnym, które zdefiniowały Fatah jako heretyków i zdrajców, zabijanie Palestyńczyków przez Palestyńczyków stało się możliwe: Hamas traktuje Fatah jako “mortadin”, czyli tych, którzy opuścili Drogę Islamu po śmierci proroka Mahometa. Następca Mahometa kalif Abu Bakr wydał edykt, który nie tylko pozwala, ale wręcz zachęca do zabijania “mortadin”. I to właśnie zapowiadał swoim ziomkom uczony profesor Nizer Rayan. To samo zapowiada statut Hamasu: śmierć Izraelowi, z powołaniem się na Koran i “Protokoły mędrców Syjonu” oraz śmierć mortadin, gdyż Palestyna, która ma powstać w miejsce startego z mapy Izraela, ma być państwem islamskim, w którym obowiązuje szariat.
Pełzająca wojna domowa
Dziennikarze opisujący stan rzeczy wewnątrz Autonomii Palestyńskiej używają oględnych określeń: “konflikt”, “napięcia”, “starcia”, ale w rzeczywistości to długotrwała, pełzająca wojna domowa, która niekiedy wybucha gorętszym płomieniem, i w której rannych nie liczy nikt, a liczba zabitych jest co najmniej dwukrotnie wyższa, niż od początku nalotów izraelskich na cele Hamasu w Gazie do chwili obecnej. Szóstego czerwca 2007 roku agencja Reuters podała, że od zwycięskich dla Hamasu wyborów w styczniu 2006 w wyniku walk wewnętrznych zabito 616 Palestyńczyków. Roczny raport Palestyńskiej Niezależnej Komisji Praw Obywatelskich z siedzibą w Ramallah za rok 2006 podaje, że w walkach frakcyjnych zabito 345 Palestyńczyków, a w pierwszych pięciu miesiącach 2007 kolejnych 271. Raport za 2007 tejże komisji, przemianowanej tymczasem na Niezależną Komisję Praw Człowieka, już prawie w całości poświęcony jest dramatycznym konsekwencjom konfliktu Hamas – Fatah. Jego autorzy oceniają, że był to najgorszy rok z dotychczasowych dziejów Autonomii Palestyńskiej. Zapewne w raporcie o roku 2008 napiszą, że jednak może być jeszcze gorzej.
Żadna ze stron tego konfliktu nie ma czystych rąk, nie tylko Hamas, ale i Fatah ma swoją niechlubną historię, ale wydaje się, że podejście do procesu pokojowego, a przede wszystkim wizja przyszłego państwa palestyńskiego dzielą ich naprawdę. Niemniej do animozji politycznych między Hamasem i Fatahem systematycznie dopisywano zwyczajne rachunki krzywd i wołania o pomstę. Dobrym przykładem takich cyklicznych, wzajemnych rewanżów i przemocy, charakteryzujących pierwszą połowę 2007 roku, są wydarzenia z drugiej połowy stycznia w obozie dla uchodźców w Jabalya, kiedy to eksplodująca na poboczu drogi bomba poraniła siedmiu członków przejeżdżającego tamtędy Hamasu. W odwecie już kilka godzin później Hamas odpalił rakiety na dom Nabila Jarjir z Fatah. Kiedy rannego mężczyznę sąsiedzi wieźli do szpitala, rajderzy Hamasu zatrzymali ich auto i zabili Jarjira strzałem w głowę. I znowu, nim upłynęła godzina, pojawiło się oświadczenie “Ci, co zabili Jarjija, zostaną ukarani”..
Ale najgorsze wydarzyło się w połowie roku i później. 15 maja rozpoczęła się pierwsza tura tego, co się dzieje teraz: na ponad 200 rakiet wystrzelonych z terenu Gazy Izrael odpowiedział atakiem z powietrza. Wcześniej Hamas przeszmuglował do Gazy ogromną ilość broni, w tym ręcznej, która miała być użyta przeciwko Izraelowi, ale spora jej część została użyta przeciwko Palestyńczykom. W ciągu tylko 4 dni najgorętszych walk w czerwcu 2007 roku zginęło co najmniej 116 osób, a 550 zostało rannych. W listopadzie 2007 roku ustawieni na dachach domów, uzbrojeni w broń maszynową bojówkarze Hamasu otworzyli ogień do 200-tysięcznego tłumu przybyłego na zorganizowany przez Fatah miting upamiętniający trzecią rocznicę śmierci Arafata. Zabito co najmniej 6 osób, raniono ponad 80, a jakaś liczba osób została stratowana w trakcie panicznej ucieczki. W sierpniu 2008 w obozie uchodźców Sadżaija policjanci Hamasu otoczyli zabudowania klanu rodzinnego Heles, sympatyzującego z Fatahem. W wyniku starcia zginęły 4 osoby, a co najmniej 30 osób cywilnych, w tym dzieci, zostało ranne lub ciężko ranne. 1 stycznia 2008 rozpoczął się od ośmiu osób zabitych w walkach Hamasu z Fatahem; lista ofiar starć wewnątrzpalestyńskich wydłużała się stale aż do wybuchu obecnej wojny w Gazie i nawet wtedy nie została zamknięta.
Rok 2007 – najgorszy w historii Autonomii Palestyńskiej
Do 345 Palestyńczyków zabitych w walkach frakcyjnych w 2006 roku, kolejny doroczny raport Palestyńskiej Komisji Praw Człowieka dodaje kolejnych 585 zabitych w roku 2007, w tym 346 bezpośrednio w trakcie walk frakcyjnych, co razem daje 691 osób zabitych w walkach Hamasu z Fatahem tylko w ciągu dwóch lat - z czego niemal wszyscy zostali zabici na terenie Gazy, a aż 190 w czerwcu 2007, a ponad 900 ogółem. W liczbie dotyczącej 2007 roku 529 osób zostało zabitych od kul lub środków wybuchowych, Wśród zabitych było 87 dzieci i 45 kobiet, w tym 18 kobiet zabitych w tak zwanych “honorowych zbrodniach” (zabójstwo kobiety w przekonaniu, że naruszyła honor rodziny, dobre obyczaje, etc). Raport podaje kolejnych 41 przypadków śmierci z powodu “niedostępności zasobów bezpieczeństwa publicznego” co prawdopodobnie oznacza brak pomocy medycznej dla osób rannych lub chorych oraz kolejnych 11 “zaginięć obywateli z nieznanych przyczyn”. Kolejnych 5 stwierdzonych przypadków śmierci miało miejsce w instytucjach bezpieczeństwa na terenie Gazy i West Banku, w tym 2 przypadki śmierci z wysokim prawdopodobieństwem w wyniku tortur i okrutnego traktowania na terenie Gazy. Komisja otrzymała ogółem 491 zażaleń na naruszenie prawa obywateli do fizycznego bezpieczeństwa, najczęściej na okrutne traktowanie czy tortury w trakcie zatrzymania lub śledztwa, co jest najwyższą liczbą tego rodzaju zażaleń od 1996 roku.
Nieznana jest liczba rannych w tym czasie oraz trwale okaleczonych. Walki toczono za pomocą każdej dostępnej broni, z zamachami bombowymi włącznie, przez obie strony konfliktu. Przede wszystkim w czerwcu 2007 “popełniano bardzo poważne naruszenia praw człowieka, szczególnie przeciwko prawu do życia i fizycznego bezpieczeństwa, prawa rannych i chorych do ochrony i opieki medycznej oraz prawa do wolności osobistej” – podaje Raport na stronie 50 - “Miały także miejsce zabójstwa pozasądowe, traktowano ludność cywilną jako cele i używano ją jako żywych tarcz, a w trakcie operacji zbrojnych używano cywilnych konstrukcji, takich jak domy mieszkalne.” Raport nie podaje ilości tego rodzaju incydentów, ale musiało ich być wystarczająco wiele, by w jednym z zaleceń dla władz palestyńskich znalazło się i takie: “Rozwinąć specjalne standardy co do otwierania ognia przez członków rozmaitych sił bezpieczeństwa w celu zwalczania intensywnego używania siły w odniesieniu do cywili”. Szczególnie przed przejęciem władzy przez Hamas, o wypadki śmierci w wyniku starć zbrojnych można oskarżać obie strony, do pewnego stopnia również i później, choć stroną kontrolującą sytuację jest niewątpliwie Hamas.
Oprócz zabójstw miały też miejsce przypadki terroru psychicznego, ograniczanie praw i wolności obywatelskich. W tym względzie sytuacja pogorszyła się na obu terytoriach palestyńskich, choć dużo poważniej na terenie Gazy. Rząd Hamasu zakazał członkom Fatah noszenia broni w miejscach publicznych. We wrześniu w miejsce dotychczasowej Najwyższej Rady Sądownictwa powołał Najwyższą Radę Sprawiedliwości w Strefie Gazy, co w ograniczyło jurysdykcję sądownictwa Autonomii tylko do West Bank. Wymieniano też istniejące kadry wymiaru sprawiedliwości, szczególnie na najwyższych stanowiskach, przez co, oraz ze względu na zamachy, w drugiej połowie roku sądy Gazy i jej prokuratury w ogóle przestały działać, a los osób zatrzymywanych poważnie się pogorszył: często aresztowań dokonywały instytucje, które w ogóle nie mają uprawnień, wielu zatrzymanym nie podawano powodów zatrzymania, wielu stawiano fałszywe zarzuty kryminalne, wielu uniemożliwiano komunikacje ze światem zewnętrznym, w tym rodzinom i adwokatom. Osoby przetrzymywano nie tylko w przeznaczonych do tego celu aresztach i więzieniach, ale w rozmaitych pomieszczeniach służb bezpieczeństwa i militarnych. Dokładna liczba tych miejsc nie jest znana. Przeszukiwano osoby i pomieszczenia, w tym pomieszczenia mieszkalne, bez nakazu lub przez instytucje do tego nie przewidziane.
W 2007 roku palestyńskich dziennikarzy zatrzymywano, bito, napadano, a nawet zabijano. Media były używane do szerzenia nieprawdy lub szkalowania osób publicznych. Instytucje akademickie, kafejki internetowe, sklepy sprzedające kasety video i CD były wysadzane w powietrze. Ogromna ilość takich incydentów spowodowała, że organizacja Reporterzy bez Granic umieściła Autonomię Palestyńską (Gaza i West Bank, jako całość) na 158 miejscu wśród 169 krajów indeksu mierzącego poziom wolności prasy i wolności słowa.
Nagminnie naruszano też prawo do wolności zrzeszania się i zgromadzeń: atakowano pokojowe zgromadzenia i przemarsze, wesela, stowarzyszenia, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, związki zawodowe i biura partii politycznych. Popełniano przestępstwa przeciwko wolności wyznania, atakując meczety, kościoły chrześcijańskie i miejsca modłów innych wyznań. Znacząca liczba obrońców praw człowieka, tak osób indywidualnych, jak i organizacji (w tym także autorzy omawianego tu raportu), została poddana intensywnym prześladowaniom: grożono im bronią, konfiskowano sprzęt, dokumenty, a nawet karty identyfikacyjne, fabrykowano przeciwko nim rozmaite oskarżenia, zakazywano wstępu do ośrodków zatrzymań lub grożono, że już z nich nie wyjdą, organizowano przeciwko nim kampanie publiczne i snuto podejrzenia.
W trakcie wojny z Izraelem
Palestyńczycy przywitali dzień 1 stycznia 2008 roku śmiercią ośmiu osób zabitych w walkach Hamasu z Fatahem, a 1 stycznia 2009 roku zabitymi i rannymi w wyniku izraelskiej akcji wojskowej. Ale to wcale nie znaczy, że walki wewnętrzne ustały, przeciwnie - od początku operacji wojskowej Izraela milicja Hamasu nasiliła prześladowania członków Fatah, którzy podają, że co najmniej 75 członków tej organizacji zostało postrzelonych w nogi, podczas gdy innym połamano ręce. Strzał w nogi był specjalnością Hamasu już w trakcie zdobywania władzy w Gazie: przestrzeliwano kolana bronią przystawioną do nogi pod specjalnym kątem, aby mieć pewność, że ofiara już nigdy nie będzie chodzić. Tak został potraktowany np. Wisam Abu Jalhoum z obozu Jabalya, który nieostrożnie wyraził zadowolenie z ataków powietrznych Izraela na cele Hamasu.
Fahmi Za'arir, rzecznik Fatah z West Banku, oskarżył Hamas o wykonanie egzekucji na nieznanej liczbie więźniów z Fatah oraz o zastrzeleniu na ulicy co najmniej dwóch członków Fatah przez milicję Hamasu, zaraz po wypuszczeniu ich z więzienia. Zabici nazywali się Nasser Muhana i Saher al-Silawi. Członkowie Fatah, którzy poszli na ich pogrzeb, zostali w konsekwencji mocno pobici przez hamasowską milicję, oskarżającą ich o kolaborację z Izraelem. Potwierdza się również informacja o zabijaniu więźniów. Źródła zbliżone do Hamasu podały w ten weekend, że wykonano egzekucje na co najmniej 35 Palestyńczykach przetrzymywanych w rozmaitych instalacjach wojskowych Hamasu, zatrzymanych na podstawie podejrzeń, że mogą kolaborować z Izraelem. Źródła te cytowały liderów Hamasu mówiących, że decyzja o zabiciu podejrzanych o współpracę z Izraelem zapadła z powodu obaw, że Izrael może spróbować ich uwolnić podczas ofensywy lądowej, i że na co najmniej połowie z nich wyrok wykonywali krewni milicjantów Hamasu zabitych w atakach powietrznych Izraela na skutek informacji przekazywanych Izraelowi przez “kolaborantów”.
Przedstawiciel Hamasu z miasta Gazy oświadczył, że istotnie siły bezpieczeństwa podjęły “szeroko zakrojoną akcję prewencyjną, zmierzającą do uniemożliwienia Fatahowi siania anarchii i chaosu” oraz potwierdził, że wielu członków Fatah zostało postrzelonych w nogi, “by mieć pewność, że nie pomogą Izraelowi”. Dodał, że wg. informacji docierających do jego rządu, prezydent Mahmoud Abbas instruuje swoich lojalistów, aby podjęli działania przeciwko Hamasowi: “Zabijemy ich wszystkich jeśli spróbują pomóc Izraelowi obalić nasz rząd. Publicznie powiesimy Mahmouda Abbasa i [byłego szefa bezpieczeństwa Fatah] Muhammada Dahlana jeśli spróbują wjechać do Gazy na izraelskich czołgach”. Według Hamasu Fatah jest winien podwójnie: zdradzili religię, a teraz zdradzają Gazę. Oficjele i sympatycy Hamasu publicznie oskarżają już nie pojedyńcze osoby, a Fatah jako całość, o spiskowanie z Izraelem, włącznie z koncepcją, że atak izraelski został cichcem uzgodniony przez Izrael i władze z West Banku, a jego celem jest przywrócenie władzy Abbasa nad Gazą.
W ramach akcji prewencyjnej na kilkudziesięciu kolejnych członków Fatah nałożono areszt domowy z obawy, że mogą wykorzystać sytuację dla odzyskania kontroli w Gazie. Decyzja o areszcie domowym została wydana przez wzbudzający największy strach “Aparat Bezpieczeństwa Wewnętrznego”. Ogólna liczba Palestyńczyków zabitych, ranionych i okaleczonych w wyniku “działań prewencyjnych” nie jest znana i prawdopodobnie już nigdy nie zostanie poznana, gdyż z dużym prawdopodobieństwem można spodziewać się, że ofiary te zostaną dopisane na konto Izraela.
W czasie, gdy Hamas aresztuje członków Fatah, policja West Banku pozwala na demonstracje solidarności z Palestyńczykami z Gazy, ale aresztuje natychmiast wszystkich próbujących rozwijać białozielone flagi Hamasu lub wznosić okrzyki popierające Hamas. “Fragmentaryzacja ruchu palestyńskiego naprawdę frustruje populację” – mówi Qais Abdul Karim z West Banku, członek Palestyńskiej Rady Legislacyjnej, który nie należy ani do Fatah, ani Hamasu - “Nie ma jedności w ruchu narodowym i nie ma jedności na ulicy. Te ataki [izraelskie] tylko pogłębiły podziały. A powinno być odwrotnie.” Być może to owa frustracja jest powodem, że palestyńskie protesty poza strefą Gazy były słabsze, niż się spodziewali analitycy.
Państwo palestyńskie nigdy nie było tak wielkim mirażem, jak teraz. I to nie dlatego, a przynajmniej nie tylko z powodu Izraela…
źródła:
The Status of Human Rights in Palestine, 2007. 13‘th Annual Report, Niezależna Komisja Praw Człowieka, Ramallah, 2008.
Ronny Shaked, Gaza clashes are over values, way of life and future Palestinian identity, YnetNews, 02. kwiecień 2007
Palestinian Public Opinion Poll No (30), Palestinian Center for Policy and Survey Research (PSR), 3-5 grudzień 2008
Khaled Abu Toameh, Palestinian Affairs: Touted as traitors, The Jerusalem Post, 1 styczeń 2009
Son of Hamas Leader Gives Glimpse Into Terror Organization, Fox News, 3 styczeń 2009
Khaled Abu Toameh, Hamas moves on Fatah 'collaborators, The Jerusalem Post, 4 styczeń 2009
Griff Witte, Fatah, Hamas division widens, The Pittsburgh Post Gazette, 4 styczeń 2009
Muslims Against Sharia. Islamic Reform Movement - blog
poniedziałek, 23 czerwca 2008
Niech będzie przeklęty w dzień i będzie przeklęty w nocy!
1.
Czy blog Agaty w ogóle istniał? Najprostszym sposobem znalezienia strony www, z której zaczerpnięto dany cytat, jest wklejenie go w okienko Google i wciśniecie "Enter". Zawsze działało, ale nie tym razem.
Wydawało się, że będzie łatwo, bo cytat jest długi. W tekście z 21 czerwca "Agata na aborcyjnym froncie - podsumowanie" Kataryna podaje obszerny cytat z rzekomego bloga Agaty: "Dziękuję ci za to, że powiedziałaś pani X. Dziękuję ci za to, że próbowałaś mi (nam?) pomóc ale na nic to się zdało. Jutro mam aborcję w szpitalu na Lubartowskiej, nie mogę zrobić już nic, nie chcę tego. Mam tylko nadzieję, że po tym wszystkim nie popadnę w depresję i nie zrobię sobie krzywdy". Kataryna pisze też "Dzień po dniu [Agata] pisze na swoim blogu 'Najgorszy sen się spełnił'".
Po wklejeniu pierwszego cytatu w całości wyszukiwarka wyrzuca co prawda kilka wyników, ale okazują się być wtórne, zawierają ten tekst ujęty w cudzysłów i wszystkie powołują się na to samo źródło, którym jest... blog Kataryny. "Spełnił się mój najgorszy sen" wyrzuca natomiast mnóstwo blogów nastolatek, piszących o nieszczęśliwych miłościach, więc się niespecjalnie nadaje do poszukiwań.
Ciekawsze wyniki oddają zapytania o fragmenty cytatu. Tak można dotrzeć do zapisu programu "Teraz My" TVN z 16 czerwca:
"...Dyrektor gimnazjum: my dostawaliśmy takie rozpaczliwe sms-y czy wydruk rozmowy na Gadu-Gadu… Z tych działań, które wykonywała dziewczyna wynikało, że ona bardzo chciała zachować tę ciążę.
Agata miała pisać m.in.jutro mam aborcję w szpitalu na Lubartowskiej. Nie mogę zrobić już nic…nie chcę tego… Mam tylko nadzieję, że po tym wszystkim nie popadnę w depresję i nie zrobię sobie krzywdy.
Po takich doniesieniach sąd rodzinny umieścił dziewczynkę w pogotowiu opiekuńczym i ograniczył jej kontakt z matką."
Hmmm ? Blog to był czy wydruk pojedyńczej rozmowy z Gadu-Gadu (kogo z kim?), kto wysyłał rozpaczliwe sms-y, kogo miał na myśli dyrektor szkoły mówiący "myśmy otrzymywali" (o sms-ach) i kto ów wydruk rozmowy Agaty (z kim?) dostarczył dyrektorowi? Czternastolatki, niestety, czasem zachodzą w ciążę - ale byłby to chyba pierwszy w Polsce przypadek, gdyby ciężarna uczennica dyskutowała o swoim problemie i własnych odczuciach z Radą Pedagogiczną, i to za pomocą komunikatora internetowego i rozpaczliwych sms-ów.
2.
Tekst cytowany przez Katarynę okazuje się być w sporej części zgodny z tym podanym wcześniej w TVN, tyle, że kropki, których w tekście Kataryny już nie ma, zdają się sugerować, że to nie był jeden ciąg wypowiedzi, a raczej zdania lub urywki zdań przytoczone z posiadanego przez dyrektora wydruku. Tak czy inaczej, okazuje się, że owe cytaty były dowodem w sprawie o umieszczenie Agaty w domu opiekuńczym; podobnie dyrektor oraz ktoś jeszcze ( tajemnicze "myśmy") okazują się być osobami, które się do tego stanu rzeczy walnie przyczyniły. Nawiasem mówiąc, decyzja o odebraniu lub ograniczeniu praw rodzicielskich jest zawsze bardzo drastyczną decyzją w sądach rodzinnych. Zwykle, nawet w przypadku rodzin patologicznych, próbuje się najpierw oddawać rodzinę pod nadzór kuratorski. Właśnie dla dobra dziecka, któremu zawsze, poza najbardziej drastycznymi przypadkami, lepiej będzie z matką niż w sierocińcu.
Cytowane fragmenty rozmowy służą uzasadnieniu tezy, że "środowiska proaborcyjne", w tym matka dziewczynki, wywierały na nią presję, aby usunęła ciążę, którą ta pragnęła donosić, i że dlatego należało odizolować nastolatkę od owych środowisk oraz jej matki. Jednak trudno sobie wyobrazić, by matka wymuszała jej wykonanie mimo świadomości nadzoru kuratorskiego - narażałaby się wtedy na więzienie. Najostrzejszy środek nie był więc konieczny - a jednak go zastosowano. Sekielski i Morozowski nie popisali się dociekliwością w sprawie przesłanek składających się na uzasadnienie decyzji sądu rodzinnego. A przecież w zależności od sytuacyjnego kontekstu, umieszczenie dziewczynki w domu opiekuńczym mogło być ratowaniem jej przed proaborcyjną presją równie dobrze, jak zwyczajnym uwięzieniem, faktycznym ograniczeniem jej wolności, tyle, że bez wyroku skazującego - rodzajem zamaskowanego naciąganym prawem porwania, celem przetrzymania jej, aż będzie zbyt późno na zabieg.
Inną wagę bowiem ma cytat ze swobodnej, dłuższej wypowiedzi, czy to w blogu, czy w rozmowie - bezpośredniej lub przez komunikator, inną - zbiór cytatów wyrwanych z kontekstu. Inaczej - chyba szczerzej - rozmawia 14-letnia dziewczynka z koleżanką, inaczej z autorytetem - nauczycielem, dyrektorem, księdzem czy szkolną katechetką. Jej rozmówca (rozmówcy) z tej konkretnej rozmowy i tych konkretnie sms-ów, służących w sądzie jako dowód, pozostali dla szerokiej publiczności niezydentyfikowani - mimo tak wielkiego szumu medialnego. Jeśli te cytaty pochodzą z rozmów z rówieśnikami, to chyba rzeczywiście należało ją odizolować od wpływów zewnętrznych. Ale jeśli "nie chcę tego" jest np. odpowiedzią na pytanie księdza typu "przecież nie chcesz zostać morderczynią?" - to już można mieć uzasadnioną wątpliwość, czy decyzja o umieszczeniu nastolatki w domu opiekuńczym w ogóle miała wystarczające podstawy prawne. To samo dotyczy sms-ów: zależy z kim smsowała, o czym, i które jej rozpaczliwe odpowiedzi padały z jej własnej inicjatywy, a kiedy (i czy w ogóle) na skutek jakich rozpaczliwych pytań,. Czy dramatyczne stwierdzenie "mam nadzieję, że po tym wszystkim nie popadnę w depresję i nie zrobię sobie krzywdy" wypłynęły od niej samej, czy też były reakcją na jakieś sugestie.
Sprawa Agaty z Lublina powoli schodzi z łam mediów, ale te pytania zachowują ważność, a niektóre z nich powinny się chyba znaleźć w obrębie bezpośredniego zainteresowania Ministra Sprawiedliwości. Ktoś powinien sprawdzić, czy ta radykalna procedura umieszczania Agaty w domu opiekuńczym została przeprowadzona właściwie, czy Agata miała zapewnioną opiekę psychologa, etc. Niedorosłe uczennice, niestety, czasem zachodzą w ciążę. Jak daleko mogą się posunąć dorośli wobec dzieci, które znajdą się w takiej sytuacji? Szczególnie w okolicznościach o takim ciężarze gatunkowym i propagandowym potencjale powinno się zachować szczególną dbałość o klarowne, przejrzyste procedury prawne, brak jakichkolwiek wątpliwości i jasno wytyczone granice ingerencji państwa w rodzinę. Jeśli decyzja o umieszczeniu Agaty wynikała z chęci ochrony jej przed presją na usunięcie ciąży wbrew jej woli, to z punktu widzenia praw dziecka wszystko jest raczej w porządku. Ale jeśli było inaczej, to mamy do czynienia z sytuacją, że instytucje państwa mogą uwięzić dziecko i odebrać matce prawa rodzicielskie celem realizacji założeń ideologicznych lub religijnych, które nie mają nic wspólnego z obowiązującem w Polsce prawem - aborcja ciąży powstałej w wyniku gwałtu, do tego na osobie niepełnoletniej, jest w Polsce legalna. Byłby to taki rodzaj przymusu, że ciarki zgrozy przebiegają po plecach, gdyż dowolność w interpretacji prawa rodzicielskiego, odbieranie dzieci rodzicom z pobudek innych, niż prawo rodzinne, nieodparcie się musi kojarzyć z praktyką stosowaną swego czasu przez Sowietów w komsomołach i sierocińcach dla "bezprizornych".
Dla spokoju sumienia należałoby te wątpliwości wyjaśnić. Sądząc po doniesieniach prasowych, za dużo było w sprawie Agaty "środowisk" takich czy innych, zainteresowanych głównie walką między sobą, a za mało psychologów, którzy mogliby realnie pomóc zarówno dziewczynce, jak i jej matce, gdyż - zdaje się - obie bardzo takiej pomocy potrzebowały. Obie strony walki o głowę matki Agaty i ciążę jej córki w różnym czasie szermowały argumentem, że "etyka stoi ponad prawem" - ale to nieprawda, niebezpieczna nieprawda. Żadna etyka nie stoi ponad prawem, przynajmniej w państwie demokratycznym - bywa natomiast wygodną wymówką do zasłaniania się przed konsekwencjami łamania prawa. Tak, jak niedobrą praktyką było nawoływanie do "obywatelskiego nieposłuszeństwa" przy okazji oświadczeń lustracyjnych, tak niedobrą praktyką jest nawoływanie lekarzy, by nie wykonywali zabiegów, które w świetle litery prawa i przysięgi Hipokratesa bezwzględnie powinni byli wykonać. Jeśli się stan prawny nie podoba, to się dąży do jego zmiany za pomocą kartek wyborczych i mechanizmów głosowania - inaczej mamy do czynienia z postępującą "falandyzacją" już nie tylko prawa, ale całego państwa. Jeśli można robić co się chce, nie przejmując się ustawodawstwem, to po co nam w ogóle parlament?
3.
Tak czy inaczej, oprócz ważnego pytania o jakość procedury prawnej, jaka doprowadziła do ograniczenia praw rodzicielskich matki Agaty, należałoby jeszcze zapytać, jak daleko w dyskursie publicznym można - i warto - posuwać się w omijaniu i skandalizowaniu prawdy czy manipulowaniu nią poprzez przemilczenia lub nadinterpretacje? Publicyści dyskutujący, czy książka Gontarczyka i Cenckiewicza jest "książką z tezą", czy nie, sami sobie nawzajem zarzucają, że się nie są w stanie wznieść ponad felieton z tezą. Ale czy dyskusja, jaka się przetoczyła przez Polskę w sprawie Agaty, miała inny poziom? Poza może jedną różnicą, że w sprawie Wałęsy dla uczestników szumu medialnego ważna jest tak jego sprawa, jak i on sam uwzględniany w rachubach, choćby ze względu na to, że nie jest bezbronny, a w sprawie Agaty ważna była tylko jej sprawa, a już ona i jej matka - nie.
Zastanawiajac sie nad rolą intelektualistów w dzisiejszym życiu publicznym Jacob Heilbrunn powiada w "Targowisku próżności", że "dawniej ludzie ci byliby oceniani na podstawie tego, co piszą. Dzisiaj ocena zależy od tego, ile narobią wokół siebie hałasu i jakie wywołają komentarze" - i dalej " Polityka ekskomuniki od zawsze była jednym ze sposobów wpływania na przebieg dyskusji." (Tygodnik "Europa", 21 czerwca 2008). Komuś, kto twierdzi, że w sprawie Agaty przetoczyła się wielka debata publiczna, chciałoby się powiedzieć, że debata nie polega na wzajemnych anatemach, ekskomunikach i klątwach spuszczanych na głowy przeciwników głosem ochrypłym od krzyku, i że w całej burzy medialnej jej uczestnikom się nie udało nawet dotrzeć do faktów. I to jest jakaś prognoza co do efektów burzy wokół książki o Lechu Wałęsie, która osiągnęła apogeum zanim ktokolwiek (oprócz autorów) ją przeczytał, i w której nikt nikogo nie usiłuje przekonać, gdyż wszyscy dawno zajęli niezłomne stanowiska.
Wypadałoby na koniec zgodzić się, w minorowym nastroju, z Heilbrunnem, a przeciwko optymistycznej tezie prof. Staniszkis o jakoby trwającej obecnie cichej rewolucji meszczańskiej, porzucającej ideologie na rzecz idei. Idee się proponuje, uzgadnia, dyskutuje, w ideologie się wierzy. Heilbrunn znajduje przykłady w kulturze publicznej w USA, ale równie łatwo je znaleźć w Polsce. Opinie wyrażane w sprawie Agaty czy książki o Wałęsie miały i mają w zdecydowanej większości charakter pozarozumowy i zostały skonstruowane apriori; podobnie opinie wyrażane w publicystyce politycznej na inne tematy często można bardzo łatwo przewidzieć, gdyż wywodzą się z środowiskowych emocji i na ogół nie podlegają ewolucji, jaka zawsze się odbywa, albo raczej powinna się odbywać w toku dyskursu oraz skonfrontowania z innym punktem widzenia. Życie publiczne dominują mikroideologie napędzane, organizowane lub wykorzystywane przez celebrytów studiujących badania opinii publicznej i bardziej zainteresowanych w talk shows niż w precyzji wyrażania myśli, w radykalizmie, prowokacyjności i wzbudzanych kontrowersjach - niż jakimkolwiek dialogu. To w równej mierze dotyczy polityków, jak i ludzi mediów, niestety, nawet tych z głównego nurtu. Jakie w tym wszystkim ma znaczenie, czy to cytat z blogu, czy wycinanka z zapisanej rozmowy, nie wiadomo z kim? Jakie znaczenie, że zdecydowana większość uczestników dyskusji o ewentualnej agenturze Wałęsy zapewne do dzisiaj nie przeczytała książki, o którą się biją?
Nieważne, co się mówi. Ważne, żeby dobitnie i w grupie przeważającej liczebnie.
4.
Na ile w obu dyskusjach chodziło i chodzi o to, czy Agata powinna/mogła dokonać aborcji, czy nie, czy Wałęsa był Bolkiem, czy nie? "Dzisiejsze spory często przypominają intelektualne obrzucanie się pomidorami, a niekiedy służą wyłącznie autopromocji. Lionel Trilling powiedział kiedyś, że powołaniem intelektualisty jest uważne myślenie - dzisiaj intelektualiści jako swoje powołanie traktują myślenie o tym, jak zwrócić na siebie uwagę." - komentuje Heilbrunn. Może tak jest w USA. U nas, na skutek eskalującej od 18 lat radykalizacji języka publicznego, intelektualiści, dziennikarze i politycy obrzucają się nie pomidorami, a klątwami cherem - najstraszliwszą karą religijną nakładaną przez sąd rabinacki, równą katolickiemu interdyktowi. Klątwa cherem oprócz osobistych skutków dla dotkniętego, zupełnego wyjęcia spod prawa i społecznej ochrony, obkłada przekleństwem wszystkich tych, co się do skazańca zbliżyli, udzielili pomocy lub schronienia. Anatema nakładana w scenografii czarnych gromnic, dmących rogów i śmiertelnych koszul może mieć także konsekwencje pośmiertne - wtedy kładzie się na grobie skazanego kamień na znak, że powinien być ukamieniowany. Klątwa cherem rzucona na Barucha Spinozę w XII-wiecznym brzmiała tak:
Przez sąd aniołów i osąd świętych, wyklinamy, przeklinamy i odrzucamy Barucha de Spinozę (…) wypowiadając przeciwko niemu tę anatemę, którą Jozue przeklął Jerycho, przekleństwo, którym Elizeusz przeklął dzieci, oraz wszystkie przekleństwa zapisane w księdze Prawa. Niech będzie przeklęty w dzień i niech będzie przeklęty w nocy; przeklęty, gdy się kładzie i gdy wstaje, gdy wchodzi i wychodzi z domu. Niech Pan nie przebaczy mu nigdy i niech go nie uzna! Niech gniew i oburzenie Pana płonie odtąd przeciwko temu człowiekowi, niech obciąży go Pan wszystkimi przekleństwami zapisanymi w księdze Prawa i niech wymaże jego imię pod niebiosami (…). Niniejszym zatem wszyscy zostali przestrzeżeni, aby nikt nie zamieniał z nim słowa w rozmowie czy w piśmie, aby nikt nie wyświadczył mu żadnej przysługi, nie pozostawał z nim pod jednym dachem, nie zbliżał się doń na odległość czterech łokci i nie czytał żadnego dokumentu podyktowanego przez niego lczy napisanego jego ręką.
Felietony i wypowiedzi wypełniające dzisiejsze gazety, studia telewizyjne, fora i blogi rozwinęły ten styl w zdecydowanie bardziej kwiecisty. Dlatego Adamowi Michnikowi należy się pochwała za oszczędność środków literackich: z własnego felietonu całkowicie wyeliminował fabułę i pod zwięzłym tytułem "A to moje typy" opublikował imponującą listę nazwisk. Pochopny człowiek mógłby nawet pomyśleć, że po raz pierwszy od wielu lat redaktor naczelny wykazal się nie jadem i żółcią, a okiem dostrzegającym humorystyczną stronę medalu; ale człowiek ostrożny powstrzyma się od osądu zanim sie nie przekona, czy to tendencja trwała, zamierzona przez autora, czy nie chochliki mieszkające pod prasą drukarską. Jednak Maciej Rybiński się niepotrzebnie cieszy, że się na liście znalazł, w tak wytwornym towarzystwie, bo Michnik, choć nie całkiem koszerny i działający bez zgody rabina, to w takiej ciżbie, jaką wymienił, zgodnie z prawami statystyki, może przez przypadek jakimś piorunem trafić.
Autorzy tego bloga, jako ludzie niepochopni, postanowili się przyłączyć do frakcji Krzysztofa Leskiego, która odmawia udziału w dyskusjach na tematy, o których nie ma zielonego pojęcia, a szczególnie o książkach przed ich przeczytaniem; nauczeni doświadczeniem postanowili również, że jeśli ktoś będzie się powoływać na materiały źródłowe, to zanim je uznają, najpierw sprawdzą, czy one rzeczywiście istnieją, i w jakiej postaci.
Józef Dajczgewand
Bogumiła Tyszkiewicz